to top
  • βρείτε μας στο Twitter
  • βρείτε μας στο Facebook
  • βρείτε μας στο YouTube
  • στείλτε μας email
  • εγγραφείτε στο RSS feed
  • international version

13:21 | 01.11.2013

Πέτρος Σταύρου

πηγή: Red Notebook

Οικονομία

Το «θαυμάσιο» και τρομακτικό είδος ρευστότητας της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (ΕΚΤ)

Ένας deus ex machina για την Ευρώπη θα πρέπει να προέλθει από τον χώρο της πολιτικής απόφασης και των πολιτικών και κινηματικών διαθέσεων για σύγκρουση - όχι απλά από το χώρο των οικονομικών δογμάτων και απόψεων


Mε τα προγράμματα ρευστότητας που η ΕΚΤ έθεσε σε εφαρμογή από το 2011 και μετά, και τα οποία ήταν απαραίτητα για την σταθεροποίηση της χρηματοοικονομικής κρίσης, του δημόσιου χρέους και του τραπεζικού συστήματος, η ίδια δημιούργησε μια αύξηση της νομισματικής βάσης (νομισματική βάση = το νόμισμα σε κυκλοφορία + καταθέσεις εμπορικών τραπεζών στην κεντρική τράπεζα), αλλά όχι της ποσότητας χρήματος (το πρόσθετο πιστωτικό χρήμα που δημιουργούν οι εμπορικές τράπεζες με στήριγμα την νομισματική βάση). Οι τρόποι αυτοί της αύξησης της νομισματικής βάσης δεν έφτασαν ποτέ στην αγορά μέσω της πίστωσης (δημιουργία χρέους) και δεν αύξησαν τον πληθωρισμό. Ας τα πάρουμε όμως τα πράγματα από την αρχή:

Η οικονομική και τραπεζική κρίση, οι πολιτικές λιτότητας, η κρίση του ευρώ καθώς και οι αμφιβολίες γύρω από τη βιώσιμη και μακροπρόθεσμη διατήρηση του κοινού νομίσματος προκάλεσαν φυγή καταθέσεων από τις τράπεζες των χωρών του νότου προς τις τράπεζες του βορρά και πιο συγκεκριμένα της Γερμανίας. Η φυγή αυτή προκάλεσε την αντίδραση της κεντρικής τράπεζας η οποία έπρεπε να σταθεροποιήσει το τραπεζικό σύστημα, στηρίζοντας τις τράπεζες του νότου, αφού προηγουμένως είχε «παγώσει» εντελώς και η διατραπεζική αγορά (να δανείζει η μια εμπορική τράπεζα την άλλη). Το ευρωσύστημα των κεντρικών τραπεζών των κρατών μελών χρησιμοποίησε δύο τρόπους ρευστότητας. Ο ένας είναι ο δανεισμός με ρέπος (MRO και LTRO – Main Refinancing Operation and Long Refinancing Operation) και ο άλλος είναι η έκτακτη μορφή ρευστότητας (Emergency Liquidity Assistance) [1].

Αν με τον πρώτο τρόπο δανείζεσαι, ως εμπορική τράπεζα, με repos δηλαδή με δημόσιους τίτλους που οφείλεις να επαναγοράσεις σε συγκεκριμένη τιμή και χρόνο και να επιστρέψεις με αυτόν τον τρόπο το χρήμα που δανείστηκες στην κεντρική τράπεζα, με το ELA είναι σαν να δανείζεσαι χρησιμοποιώντας πιστωτική κάρτα. Η συμβολή του Ντράγκι, τον Δεκέμβριο του 2011, ήταν η μετατροπή του βραχυπρόθεσμου δανεισμού σε μεσοπρόθεσμο (από τρίμηνη σε τριετή διάρκεια)

Για να δούμε λίγο τα στοιχεία των δανεικών αυτών [2] που είναι παρά πολύ ενδιαφέροντα και αποκαλυπτικά:

* Τον Ιανουάριο του 2003 η ρευστότητα (ΜRO και LTRO) που δημιουργεί η ΕΚΤ ανέρχεται σε 219 δις € εκ των οποίων το 55,3% έχει διοχετευτεί στις γερμανικές τράπεζες. Τον Δεκέμβριο του 2007 η ρευστότητα αυτή έχει σχεδόν τριπλασιαστεί και φτάνει τα 637 δις €. Το 32% αυτής της ρευστότητας το απορροφούν οι γερμανικές τράπεζες, ενώ και οι βελγικές αλλά και οι ισπανικές δανείζονται ποσά που φτάνουν συνολικά το 16% της ρευστότητας. Τη χρονική αυτή στιγμή οι ελληνικές τράπεζες χρηματοδοτούνται μόλις με το 1,4% της δημιουργηθείσας αυτής ρευστότητας την στιγμή που οι ιρλανδικές τράπεζες με το 6,2%. Τα ποσά αυτά οι εμπορικές τράπεζες τα μετατρέπουν σε δική τους επεκτατική πιστωτική πολιτική. Είμαστε ακόμα στο 2007.

*  Τον Δεκέμβριο του 2011 τα πράγματα έχουν αλλάξει δραματικά. Η συνολική ρευστότητα με ρέπος έχει ανέβει στα 849 δις € και οι τράπεζες της Ισπανίας, της Ιταλίας, της Ελλάδας, της Ιρλανδίας και της Γαλλίας απορροφούν το 76% αυτής της ρευστότητας ενώ οι τράπεζες της Γερμανίας μόνο το 2,4%. Είναι η στιγμή που ξεσπά το πρόβλημα της φυγής κεφαλαίων καθώς και το ιδιαίτερο πρόβλημα των ισπανικών τραπεζών. Είναι επίσης η στιγμή που η ρευστότητα LTRO από βραχυπρόθεσμος δανεισμός (τρίμηνος, εξάμηνος και ετήσιος) μετατρέπεται σε μεσοπρόθεσμο (τριετής). Είναι επίσης η στιγμή που η δημιουργηθείσα ρευστότητα δεν μετατρέπεται σε πρόσθετο πιστωτικό χρήμα αλλά σε «μπάζωμα» των προβληματικών θεμελίων του ευρωπαϊκού τραπεζικού συστήματος.

* Τον Ιούνιο του 2012 η ρευστότητα εκτινάσσεται σε 1260 δις € εκ των οποίων το 78% απορροφάται από τις χώρες του νότου, την Γαλλία και Ιρλανδία ενώ οι γερμανικές τράπεζες απορροφούν το 6,2%. Τον Αύγουστο του 2013 η ρευστότητα μειώνεται στα 790 δις € ενώ τα τραπεζικά συστήματα του νότου, της Γαλλίας και της Ιρλανδίας απορροφούν το 86% και το γερμανικό τραπεζικό σύστημα μόλις το 1,5%.

Τι μας λένε τα παραπάνω στοιχεία της ρευστότητας που δημιουργεί η ΕΚΤ; 

Πρώτον, ότι τα πρώτα χρόνια της περιορισμένης ρευστότητας οι γερμανικές τράπεζες υπερχρηματοδοτούνται και με την σειρά τους χρηματοδοτούν άλλα τραπεζικά συστήματα στην Ευρώπη.

Δεύτερον, ότι τα τραπεζικά συστήματα του νότου αρχίζουν και χρησιμοποιούν μαζικά αυτού του είδους την ρευστότητα όταν αρχίζουν και έχουν έντονα προβλήματα φυγής καταθέσεων.

Τρίτον, ότι οι γερμανικές τράπεζες έχουν επιστρέψει τους πόρους που έχουν δανειστεί ενώ το ίδιο δεν έχει συμβεί με το τραπεζικό σύστημα του ευρωπαϊκού νότου που θα αναγκαστεί από το 2014 και μετά να ακολουθήσει την «ομαλοποίηση» της αυξημένης ρευστότητας των προηγούμενων τριών ετών. Δηλαδή την «πλημμυρίδα» της ρευστότητας θα την ακολουθήσει υποχρεωτικά η «άμπωτη» της επιστροφής των κεφαλαίων στην ΕΚΤ.

Όταν όμως οι τράπεζες του νότου θα αρχίσουν να επιστρέφουν τα κεφάλαια της ΕΚΤ, θα αρχίσουν ταυτόχρονα να δανείζονται αναγκαστικά και από πιο ακριβές πηγές (αύξηση του διατραπεζικού Euribor) και έτσι θα συνεχίσει να υφίσταται ο διχασμός της χρηματοοικονομικής κρίσης της Ευρώπης σε «ευρωπαϊκό νότο», που αντιμετωπίζει φυγή κεφαλαίων, και σε «ευρωπαϊκό βορρά», που δέχεται κεφάλαια του «νότου», επιτείνοντας τις διαλυτικές χρηματοοικονομικές ανισορροπίες της Ευρώπης.

Όμως και η ενοποίηση του τραπεζικού συστήματος θα αντιμετωπίσει προβλήματα και καθυστερήσεις. Πως είναι δυνατόν να ενοποιηθεί το ευρωπαϊκό τραπεζικό σύστημα όταν θα βαθμολογούνται αρνητικά οι τράπεζες που εξαρτώνται από την ρευστότητα της ΕΚΤ κι είναι αναγκασμένες να επιστρέφουν σε αυτήν πίσω τα δανεικά; Πως θα αποφύγει την κατηγοριοποίηση των τραπεζικών ιδρυμάτων σε πρώτης και δεύτερης κατηγορίας που αντικειμενικά θα επιτείνει το πρόβλημα της φυγής των καταθέσεων;

Η πιο σημαντική όμως συνέπεια οφείλεται στα ίδια τα χαρακτηριστικά της δημιουργούμενης, από την ΕΚΤ, ρευστότητας. Γιατί αυτή η ρευστότητα κάνει το εξής ειδικό (τουλάχιστον μετά το 2011): Αντί να σταθεροποιήσει την οικονομία σταθεροποιεί προσωρινά το τραπεζικό σύστημα (πχ της Ισπανίας ή της Ιταλίας) αυξάνοντας την νομισματική βάση αλλά κρατώντας αυτήν την νομισματική βάση αδρανή εντός του τραπεζικού συστήματος χωρίς να αυξάνει το πιστωτικό χρήμα. Το εμπορικό τραπεζικό σύστημα δέχεται τη ρευστότητα για να «μπαζώσει» κεφαλαιακές «τρύπες» χωρίς όμως αναπτυξιακή δυναμική. Χωρίς, δηλαδή, προσφορά και ζήτηση επενδυτικής πίστωσης.

Όταν «ωριμάσουν» οι τίτλοι που κατέχει η ΕΚΤ και θα «καλέσουν» τις εμπορικές τράπεζες σε επαναγορά τους, τότε η επιστροφή της νομισματικής βάσης στην ΕΚΤ θα δημιουργήσει κλυδωνισμό, στο ούτως ή άλλως εύθραυστο τραπεζικό σύστημα του ευρωπαϊκού νότου, γιατί τότε δεν θα επιστρέψει μόνο η δημιουργημένη ρευστότητα αλλά θα απορροφηθεί και επιπρόσθετη ποσότητα χρήματος από τις οικονομίες του νότου μέσω των καταθέσεων που θα φύγουν για σώρευση σε πιο ασφαλή σημεία του ευρωπαϊκού τραπεζικού συστήματος. Η περίοδος της σταθεροποίησης θα τελειώσει και θα αρχίσει μια νέα φάση αποσταθεροποίησης. Πιθανά επαναληφθεί ένα νέο κύμα ρευστότητας για να σταθεροποιήσει, εκ νέου, το ευρωπαϊκό τραπεζικό σύστημα χωρίς να προσθέσει στην οικονομία το χρήμα που αφαίρεσε.

Η οικονομία όμως με αυτόν τον τρόπο βυθίζεται ακόμα πιο βαθιά στη κρίση, χάνοντας κάθε δυνατότητα ενδογενούς ανάπτυξης. Ένας deus ex machina θα πρέπει να προέλθει από τον χώρο της πολιτικής απόφασης και των πολιτικών και κινηματικών διαθέσεων για σύγκρουση - όχι απλά από το χώρο των οικονομικών δογμάτων και απόψεων.

________________

Σημειώσεις

[1] Δεν θα αναφερθούμε εδώ στο τρίτο πρόγραμμα ρευστότητας, το περίφημο OMT (Outright Monetary Transactions), που αφορά σε αγορά κρατικών ομολόγων από την ΕΚΤ στη δευτερογενή αγορά και στόχο έχει όχι την αύξηση της ρευστότητας μέσω της ποσοτικής χαλάρωσης αλλά τον έλεγχο των spreads.

[2] Βάση δεδομένων εδώ: http://www.bruegel.org/datasets/eurosystem-liquidity/ για το ELA δεν υπάρχουν στοιχεία.

2019 © left.gr | στείλτε μας νεα, σχόλια ή παρατηρήσεις στο [email protected]
§ Όροι χρήσης για αναδημοσιεύσεις Αναφορά Δημιουργού-Μη Εμπορική Χρήση 3.0 Μη εισαγόμενο (CC BY-NC 3.0)