to top
  • βρείτε μας στο Twitter
  • βρείτε μας στο Facebook
  • βρείτε μας στο YouTube
  • στείλτε μας email
  • εγγραφείτε στο RSS feed
  • international version

Τα φέρετρα και τα στρέμματα

Η προστασία της ανθρώπινης ζωής ως τεχνολογία διακυβέρνησης αποτελεί μια σύνθετη και μακρόχρονη πορεία μετασχηματισμού της εξουσίας που συνόδευσε την ανάδυση της νεωτερικότητας και ειδικά του έθνους – κράτους ως του κυρίαρχου μοντέλου πολιτικής οργάνωσης της κοινωνίας. Η ανθρώπινη ζωή και η αναπαραγωγή της, η μέριμνα για τον εαυτό, το σώμα και την υγεία, οι ηθικές και πολιτισμικές επενδύσεις του βίου, συγκεκριμένες αντιλήψεις για το φύλο και τη σεξουαλικότητα αλλά και ο εξοβελισμός του θανάτου από τη καθημερινή ζωή καθώς και η ιατρικοποίηση του αποτελούν όψεις αυτού του μετασχηματισμού που ενσωμάτωσαν οι τεχνολογίες εξουσίας και ονομάστηκαν όχι τυχαία βιοπολιτική.


Ισχυρό όπλο στα «χέρια» της βιοπολιτικής διακυβέρνησης η στατιστική, μια επιστήμη η οποία με το μανδύα του ορθολογισμού έχει τη δυνατότητα να ποσοτικοποιεί, άρα να μετρά, να συγκρίνει, να απεικονίζει και να αναπαριστά δεδομένα. Η στατιστική στα χέρια μιας νεοφιλελεύθερης, έθνο-πατριαρχικής και ξενοφοβικής αντίληψης για την κοινωνία μπορεί όχι απλώς να αποτελέσει εργαλείο ποδηγέτησης της κοινής γνώμης αλλά και στοιχείο ενάσκησης πολιτικής ακόμα και λήψης αποφάσεων. Υπό αυτό το πρίσμα: οι δείκτες υπογεννητικότητας αποτελούν εθνικό πρόβλημα, το ποσοστό μεταναστών στην ελληνική κοινωνία αποτελούν εθνικό κίνδυνο, οι γυναικοκτονίες αποτελούν ισχνό μέρος της βαριάς εγκληματικότητας.

Η βιοπολιτική διακυβέρνηση ασκείται επί μιας καταστατικής ανισομέρειας: έχει στο επίκεντρο της τον άνθρωπο του οποίου η αναπαραγωγή και η ζωή προέχει σε σχέση με τα υπόλοιπα ά-λογα στοιχεία της φύσης. Με βάση αυτή την οπτική το ζήτημα -για παράδειγμα- της επιβίωσης του περιβάλλοντος και της χλωρίδας αντιμετωπίζεται πρωτίστως ως αναγκαίος όρος για την επιβίωση της ανθρωπότητας και όχι μόνο βιολογικά αλλά και οικονομικά. Άλλωστε η φύση από μόνη της αντιπροσωπεύει τη βαρβαρότητα και ο άνθρωπος συμβολίζει τον «εκπολιτισμό» της, σχήμα που αν και αποτελεί εδραιωμένη αντίληψη δε παύει να είναι αρκετά προβληματικό.

Γιατί αυτή η μικρή θεωρητική εισαγωγή; Για να αντιληφθούμε πως ο πρωθυπουργικός συγκρητισμός από το βήμα της Βουλής που υποστήριξε πως: «σήμερα μετράμε στρέμματα, στο Μάτι φέρετρα» δεν αποτελεί μια τυχαία επιλογή αλλά μια συγκεκριμένη τεχνολογία διακυβέρνησης η οποία αρθρώνεται σε τρία επίπεδα. Πρώτον ανάγει τη τραγωδία στο Μάτι ως εκούσια και πολιτικά σχεδιασμένη συνθήκη η οποία ταυτίζει τους τότε κυβερνώντες με μια αδιανόητη για τη νεωτερικότητα επιλογή. Δεύτερον αναπαράγει την πολιτισμική αντίληψη για την ανωτερότητα της ανθρώπινης ζωής έναντι του φυσικού περιβάλλοντος ή των ζώων. Τρίτον μετατρέπει τις χιλιάδες των πληγέντων σε έναν κοινωνικά και οικονομικά εξαρτημένο πληθυσμό που η προστασία του εξαρτάται από τη βούληση της κρατικής διαμεσολάβησης άρα υπόχρεο έναντι της.

Είναι όμως αυτό το διακύβευμα των φυσικών καταστροφών; Δηλαδή το ποια κυβέρνηση θα καταστεί πιο ικανή να προστατεύσει την ανθρώπινη ζωή γιατί «τα δέντρα ξαναφυτρώνουν και τα σπίτια ξαναχτίζονται»; Μια τέτοια οπτική αφαιρεί από την αφήγηση της τις ανθρωπογενείς αιτίες των φυσικών καταστροφών και της κλιματικής αλλαγής, απονεκρώνει τις τοπικές κοινότητες από την μέριμνα για τον τόπο τους και αδιαφορεί για την εντόπια γνώση των τοπικών συνθηκών που θα μπορούσε να αποβεί εξαιρετικά χρήσιμη στην αντιμετώπιση μιας πυρκαγιάς. Γι’ αυτό το λόγο και επιστρατεύεται αυτή η επιχειρηματολογία από τις πολιτικές δυνάμεις της νεοφιλελεύθερης ορθοδοξίας και του αντι-περιβαλλοντικού πλουτισμού, γιατί επιφυλάσσουν μόνο για τον εαυτό τους το προνόμιο του ειδικού. Εκείνου που θα εκπονήσει μεγαλόπνοους επιχειρησιακούς σχεδιασμούς και όταν αυτοί αποτύχουν θα αρθρώσει μια «ορθολογική» αποτίμηση μετάθεσης των ευθυνών, αξιοποιώντας δείκτες που αναφέραμε πιο πάνω και θα επιφυλάξει στον εαυτό του το ρόλο του τεχνοκράτη που γνωρίζει καλύτερα τη στρατηγική ανοικοδόμησης μιας «καλύτερης ζωής» ακόμα και από αυτή που υπήρχε πριν από τη «καταστροφή».

Τίνος ευθύνη είναι ο θάνατος; Υπό ποιες ηθικές, πολιτικές, οντολογικές προϋποθέσεις εμπίπτει στη προστασία του κράτους ή στην ατομική ευθύνη. Γιατί οι εκατό νεκροί συμπολίτες μας στη πυρκαγιά στο Μάτι Αττικής για μεγάλο μέρος της ελληνικής κοινωνίας αποτέλεσαν θύματα εγκληματικής ολιγωρίας των μηχανισμών ενώ οι σχεδόν δεκατέσσερις χιλιάδες νεκροί της πανδημίας αποτελούν θύματα ενός ιού που «κόλλησαν» με δική τους ευθύνη; Που διαφέρουν ο επιχειρησιακός σχεδιασμός μιας φυσικής καταστροφής και μιας πανδημίας; Γιατί οι θάνατοι περίπου δεκαπέντε χιλιάδων μεταναστών στη Μεσόγειο ή οι αυτοκτονίες τη δεκαετία της κρίσης δεν αποτέλεσαν συγκρίσιμα μεγέθη σε μια τέτοιου τύπου υπολογιστική; Τα ερωτήματα αυτά δεν μπορούν να απαντηθούν απλά καθώς υπόκεινται και σε άλλες ταξινομήσεις γύρω από το φύλο, τη φυλή, τη κοινωνική τάξη, την εθνικότητα. Η κανονικοποίηση της υπολογιστικής του θανάτου στο δημόσιο λόγο και η εργαλειοποίηση της ως μορφή άσκησης πολιτικής αποτελεί εν τέλει μια πολύ προβληματική πρακτική. Αρθρώνεται σε δυσδιάκριτα όρια τα οποία διαμεσολαβούνται από διοικητικές, νομικές, γραφειοκρατικές διαδικασίες, από ιδεολογικές αντιλήψεις και πολιτισμικές ιεραρχήσεις και συγκροτείται σε διαφορετικά και μη συγκρίσιμα πλαίσια.

Το δίπολο φέρετρα ή στρέμματα αρθρώθηκε ως μια επιθετική, χυδαία και μακάβρια εκδοχή «επιτυχίας» της βιοπολιτικής διακυβέρνησης. Το πρόβλημα έγκειται στην εκδοχή της ζωής που οραματίζεται για τους ανθρώπους αυτή η διακυβέρνηση. Εκεί βρίσκεται και το ουσιαστικό πεδίο πολιτικής αντιπαράθεσης.

tags: άρθρα

2022 © left.gr | στείλτε μας νεα, σχόλια ή παρατηρήσεις στο [email protected]
§ Όροι χρήσης για αναδημοσιεύσεις Αναφορά Δημιουργού-Μη Εμπορική Χρήση 3.0 Μη εισαγόμενο (CC BY-NC 3.0)