to top
  • βρείτε μας στο Twitter
  • βρείτε μας στο Facebook
  • βρείτε μας στο YouTube
  • στείλτε μας email
  • εγγραφείτε στο RSS feed
  • international version

«Ομπίντα, Οι τελευταίες ώρες του Νίκου Ζαχαριάδη»: Συνέντευξη του σκηνοθέτη και ηθοποιού Γ. Κοτανίδη στο left.gr (βίντεο)

Στο Ίδρυμα Μιχάλη Κακογιάννη και μέχρι τις 31 Ιανουαρίου 2017 παίζεται ένα πολύ σημαντικό θεατρικό έργο - Το left.gr «κληρώνει» μέσω της σελίδας του στο facebook 3 διπλές προσκλήσεις για την παράσταση


Ο Γιώργος Κοτανίδης, στο θεατρικό που έγραψε και πρωταγωνιστεί, αναπαριστά τις τελευταίες ώρες του Νίκου Ζαχαριάδη πριν την αυτοκτονία του με απαγχονισμό. Στις τελευταίες του στιγμές ο Ζαχαριάδης γράφει ένα «μήνυμα από την άλλη μεριά», θυμάται τη ζωή του, τις πράξεις και αποφάσεις του, συνομιλεί με το φάντασμα του Κώστα Λουλέ, φέρνει στο νου του στελέχη του ΚΚΕ που έπαιξαν καθοριστικό ρόλο στην καθαίρεσή του το 1956 και τη διαγραφή του το 1967.

Φωτογραφία του χρήστη left.gr.

Ομπίντα στα ρωσικά σημαίνει πίκρα, κακοκάρδισμα. Ο Νίκος Ζαχαριάδης πέρασε τα τελευταία δεκαεφτά χρόνια της ζωής του εξόριστος στη Σιβηρία. Αυτοκτόνησε την 1η Αυγούστου του 1973 με απαγχονισμό στο Σουργκούτ της Σιβηρίας, αλλά από την ΚΕ του ΚΚΕ ανακοινώθηκε ότι πέθανε από καρδιολογικά αίτια. Μόλις το 1989 αποκαλύφθηκε η αυτοκτονία του. Η σορός του Νίκου Ζαχαριάδη μεταφέρθηκε στην Ελλάδα το 1991 και κηδεύτηκε στο 1ο Νεκροταφείο, με πρωτοβουλία της οικογένειάς του και της ΚΕ του ΚΚΕ.

Ο Γιώργος Κοτανίδης δεν έχει σκοπό να «δικαιώσει» ή να «καταδικάσει» τον Νίκο Ζαχαριάδη. Η προσπάθειά του, όπως μας λέει και ο ίδιος στη συνέντευξη που παραθέτουμε, είναι αναστοχαστική. Μέσα από το αξιόλογο αυτό πόνημά του μας καλεί να στοχαστούμε για το τι έφταιξε στο παρελθόν για την πορεία της ελληνικής Αριστεράς, και μέσω του αναστοχασμού να βρούμε, ενδεχομένως, διόδους προς το μέλλον. Και πιστεύω ότι το κείμενο και οι ηθοποιοί υπηρετούν με τον καλύτερο τρόπο την πρόθεση του Γιώργου Κοτανίδη. Το λιτό σκηνικό που φέρνει στο νου τη ρωσική πρωτοπορία της δεκαετίας του 1920 και η μετρημένη χρήση video wall συμβάλλουν με καλαίσθητο τρόπο στην ανάδειξη τόσο της θεατρικής δραματουργίας όσο και του πολιτικού προβληματισμού. Επιπλέον, μετά την παράσταση ακολουθεί συζήτηση με το κοινό και κάποιον καλεσμένο του συγγραφέα, πράγμα που συμβάλλει να αποκτήσουν οι θεατές μια ολοκληρωμένη άποψη γύρω απ’ όσα θίγονται στο θεατρικό.

Πρέπει να σας ομολογήσω όσον αφορά εμένα, ότι το έργο πράγματι λειτούργησε σύμφωνα με τις προθέσεις του δημιουργού του: επί τρεις μέρες μετά την παράσταση σκεφτόμουν και συζητούσα για τον Ζαχαριάδη, το παρελθόν της Αριστεράς, το μέλλον της.

Ωστόσο, υπάρχουν δυο διαφορετικά επίπεδα. Το πρώτο είναι η καλλιτεχνική επάρκεια του θεατρικού έργου: σε αυτόν τον τομέα ο Γιώργος Κοτανίδης και οι συνεργάτες του πέτυχαν απολύτως. Υπάρχει, όμως, και η πολιτική προβληματική που θέτει το έργο και η οποία είναι ανεξάρτητη από τις προθέσεις του δημιουργού. Πολύ περισσότερο όταν πρόκειται για τον Νίκο Ζαχαριάδη που, θέλουμε δεν θέλουμε, είναι η προσωπικότητα με την μεγαλύτερη βαρύτητα στην ιστορία της Αριστεράς ως προς τις επιπτώσεις της. Και εδώ, ο καθείς παίρνει θέση με βάση την πολιτική του οπτική στον χώρο της Αριστεράς (δεν αναφέρομαι στη Δεξιά, που προφανώς, κρίνει τον Ζαχαριάδη με διαφορετικά κριτήρια).

Φωτογραφία του χρήστη left.gr.

Οπότε σε ό,τι ακολουθεί, θα πω την προσωπική μου άποψη ανεξάρτητα από τη θεατρική παράσταση.

Με τον Νίκο Ζαχαριάδη είναι δύσκολο να είναι κανείς «αντικειμενικός» και ουδέτερος. Χρειάζεται ασφαλώς μια ψυχρή ιστορική του προσέγγιση. Αλλά… όταν κάποιος θυμάται τα έργα και τις ημέρες του αγριεύει. Και αγριεύει πολύ!

Ήταν ο κατεξοχήν άνθρωπος που προσωποποίησε τον σταλινισμό στην Ελλάδα και τα χέρια του είχαν αίμα από ανθρώπους και αγωνιστές της Αριστεράς. Σε κάποια στιγμή στο θεατρικό έργο ο Νίκος Ζαχαριάδης αγανακτεί και λέει:

- Μα για όλα τα δεινά και τις ήττες της Αριστεράς φταίει ο Νίκος Ζαχαριάδης;

Δεν υπάρχει καμιά αμφιβολία ότι οι τότε σύντροφοί του στο ΚΚΕ τον χρησιμοποίησαν σαν αποδιοπομπαίο τράγο και στο τέλος τον έστειλα στη Σιβηρία εξορία. Ωστόσο… είναι εντελώς απίθανο ο Νίκος Ζαχαριάδης την εποχή της παντοδυναμίας του μέχρι το 1956 να μην γνώριζε τα τρομερά εγκλήματα του κομματικού μηχανισμού ή του ΚΚΣΕ (Κομμουνιστικό Κόμμα της Σοβιετικής Ένωσης) σε βάρος μελών και στελεχών του ΚΚΕ. Τα εγκλήματα είναι πολλά, και εδώ θα περιοριστώ σε τρεις περιπτώσεις όλες και όλες. Το ΚΚΕ λειτουργούσε εντελώς αντιδημοκρατικά (όπως και το ΚΚΣΕ άλλωστε) και είναι παντελώς αδύνατο να μην γνώριζε ο Γ.Γ. τι γινόταν…

Ι.

Το 1931, χρονιά που ο Ζαχαριάδης διορίζεται καθοδηγητής του ΚΚΕ (γενικός γραμματέας έγινε το 1934), διαφεύγουν με πλοίο στην ΕΣΣΔ οκτώ υψηλά κομματικά στελέχη που δραπέτευσαν από τις Φυλακές Συγγρού. Ανάμεσά τους τα παλιά μέλη του Πολιτικού Γραφείου Ανδρόνικος Χαϊτάς και Κώστας Ευτυχιάδης, που συλλαμβάνονται την περίοδο των σταλινικών εκκαθαρίσεων (1937-38) και εκτελούνται. Το ίδιο κι ο Μάρκος Μαρκοβίτης. Εξαφανίζεται κι ο Μπεζεντάκος. Εκτελούνται ο παλιός γενικός γραμματέας της ΟΚΝΕ Γιώργος Κολοζώφ, ο Αλέξης Πηλιώτης, μέλος της Κ.Ε. του ΚΚΕ. Το 1938 εκτελείται κι ο δάσκαλος Γιάννης Ιορδανίδης, σύζυγος της συγγραφέα Άννας Ιορδανίδου. Ακολουθούν Πόντιοι κομμουνιστές και Έλληνες της Διεθνούς Ταξιαρχίας.

Να υπενθυμίσω ότι στις σταλινικές εκκαθαρίσεις του 1937-38, το σύνολο σχεδόν των μελών της ΚΕ των Μπολσεβίκων επί Λένιν εκτελείται ως «αντεπαναστάτες». Τα βασανιστήρια που υπέστησαν κατά δεκάδες χιλιάδες στελέχη και μέλη του ΚΚ της τότε ΕΣΣΔ συγκρίνονται με χιτλερικά στρατόπεδα εξόντωσης.

Για όλα τα παραπάνω, δεν είναι δυνατόν να μην γνώριζε τίποτα ο Νίκος Ζαχαριάδης. Και γνώριζε και τα επικροτούσε. Πράγμα που φαίνεται ξεκάθαρα στις επόμενες δυο περιπτώσεις όπου εμπλέκονται και ο ίδιος, και στενοί του συνεργάτες.

ΙΙ.

Μετά την ήττα στον εμφύλιο στο Μπούλκες, μια μικρή πόλη της Γιουγκοσλαβίας κοντά στα σύνορα με την Ουγγαρία διαπράχθηκαν ειδεχθή εγκλήματα. Μετά την ήττα στα Δεκεμβριανά, την υπογραφή της συμφωνίας της Βάρκιζας και το άγριο δολοφονικό όργιο των φασιστικών συμμοριών της Δεξιάς, μερικές χιλιάδες κυνηγημένοι Ελασίτες πέρασαν στην Γιουγκοσλαβία και εγκαταστάθηκαν στο Μπούλκες. Όπως ήταν επόμενο, ανάμεσα στους πρόσφυγες υπήρχαν αντιρρήσεις και ανοιχτές διαφωνίες σχετικά με την πολιτική που ακολουθήθηκε από τον Ζαχαριάδη. Επικεφαλής του κλιμακίου της Κ.Ε. του ΚΚΕ στην Γιουγκοσλαβία και καθοδηγητές της κομματικής οργάνωσης του Μπούλκες ήταν οι Γιάννης Ιωαννίδης και Πέτρος Ρούσσος, στενοί συνεργάτες τότε του Νίκου Ζαχαριάδη. Οι διαφωνίες για την πολιτική του Ζαχαριάδη, κατά την αντίληψη της ηγεσίας, έπρεπε να «κοπούν με το μαχαίρι». Άρχισαν νυχτερινές συλλήψεις και εξαφανίσεις αγωνιστών. Οι διαφωνούντες στέλνονταν σε νησί του Δούναβη με το «αιτιολογικό» να κόβουν ξύλα. Εκεί  εξοντώθηκαν. Τους δολοφονημένους τους ρίχναν σε κάποιο πηγάδι και λέγεται ότι στο πηγάδι είχαν ριχτεί 400 αγωνιστές.

ΙΙΙ.

Τον Μάιο του 1947 από το στρατόπεδο του  Δ.Σ.Ε. (Δημοκρατικός Στρατός Ελλάδας) στη Βουλγαρική πόλη Μπερκοβίτσα ο υπεύθυνος για την «επαγρύπνηση», με άνωθεν διαταγή, είχε φτιάξει κατάλογο με τα ονόματα 100 περίπου «λυγισμένων». Από τον κατάλογο των 100 ο Νίκος Ζαχαριάδης, ο ίδιος προσωπικά, ξεχώρισε 36, τους παρέδωσε στις Βουλγαρικές Μυστικές Υπηρεσίες για να σταλούν στο περιβόητο νησί κάτεργο του Δούναβη με το όνομα ΜΠΕΛΕΝΕ:

«Όποιος έμπαινε εκεί δεν ξανάβγαινε ζωντανός... ούτε έμαθα ούτε άκουσα αν απόμεινε κανένας ζωντανός από εκείνους τους 36».

Έγραφε ο Κώστας Σιαπέρας ανώτερο στέλεχος, που εκτελούσε ειδική υπηρεσία του Δ.Σ.Ε. στις Ανατολικές Χώρες, και είχε άμεση προσωπική αντίληψη της ανατριχιαστικής αυτής ιστορίας.

Στα Βουλγαρικά κρατητήρια (στη Σόφια) τις «ανακρίσεις» και τα μέχρι θανάτου βασανιστήρια εναντίον στελεχών της εβδόμης μεραρχίας του Δ.Σ.Ε. για την απόσπαση «ομολογιών» και στην πραγματικότητα «για την κατασκευή κατασκόπων» τα καθοδηγούσε και έπαιρνε προσωπικά ενεργό μέρος σ' αυτά ο ίδιος ο Δημήτρης Βλαντάς, ένας από τους πιο στενούς συνεργάτες του Ζαχαριάδη, μέλος του Π.Γ. του ΚΚΕ.

Μετά απ’ όλα αυτά…

…ήταν ο Νίκος Ζαχαριάδης ένας τραγικός ήρωας, άξιος να του αφιερώσει κανείς μια θεατρική τραγωδία; Αναμφισβήτητα ναι. Υπήρξε ο δημιουργός και ταυτόχρονα το θύμα ενός τρομακτικού σταλινικού μηχανισμού που τελικά τον κατάπιε και τον ίδιο. Με μια ωστόσο μεγάλη διαφορά:

Τα θύματα του μηχανισμού, όταν ο ίδιος ήταν παντοδύναμος, είχαν πολύ χειρότερη μοίρα από τον ίδιο. Πέθαναν στο σκοτάδι, με φρικτό τρόπο, χωρίς να έχουν την «πολυτέλεια» καμιάς γραπτής επιστολής ή της επίσκεψης από υψηλά κομματικά στελέχη. Ο Νίκος Ζαχαριάδης έπεσε θύμα και αυτός ενός σταλινικού μηχανισμού, μόνο που είχε την τύχη ο μηχανισμός αυτός στο πέρασμα του χρόνου να είχε κάπως «μαλακώσει» -δεν δολοφονούσε κομουνιστές με φρικτά βασανιστήρια. Από αυτή την άποψη υπήρξε «θεία δίκη» για τον Νίκο Ζαχαριάδη. Αλλά, του στάθηκε μάλλον επιεικής συγκριτικά με τα δικά του θύματα… 

Φωτογραφία του χρήστη left.gr.

Φωτογραφία του χρήστη left.gr.

Περισσότερες φωτογραφίες εδώ.

2022 © left.gr | στείλτε μας νεα, σχόλια ή παρατηρήσεις στο [email protected]
§ Όροι χρήσης για αναδημοσιεύσεις Αναφορά Δημιουργού-Μη Εμπορική Χρήση 3.0 Μη εισαγόμενο (CC BY-NC 3.0)