to top
  • βρείτε μας στο Twitter
  • βρείτε μας στο Facebook
  • βρείτε μας στο YouTube
  • στείλτε μας email
  • εγγραφείτε στο RSS feed
  • international version

Ο κορωνοϊός και οι προοπτικές

Στο προηγούμενο άρθρο μας προβάλαμε σειρά ενδείξεων που συμβάλλουν στο εφικτό μιας επιστροφής του νεοφιλελεύθερου ηγεμονικού καθεστώτος, την επομένη της υγειονομικής κρίσης που διανύουμε («Εφ.Συν.» 5/5). Κλείνοντας το μελανό αυτό σενάριο, τονίσαμε με έμφαση… «εκτός και εάν…». Με αυτό το «εάν» θα ασχοληθούμε σήμερα.


Στο προηγούμενο άρθρο μας προβάλαμε σειρά ενδείξεων που συμβάλλουν στο εφικτό μιας επιστροφής του νεοφιλελεύθερου ηγεμονικού καθεστώτος, την επομένη της υγειονομικής κρίσης που διανύουμε («Εφ.Συν.» 5/5). Κλείνοντας το μελανό αυτό σενάριο, τονίσαμε με έμφαση… «εκτός και εάν…». Με αυτό το «εάν» θα ασχοληθούμε σήμερα.

Τίποτα στο ιστορικό γίγνεσθαι δεν είναι προδιαγεγραμμένο, ιδιαίτερα δε στο επίπεδο των κοινωνικών συνειδήσεων και των συσχετισμών δυνάμεων που διαμορφώνουν τις εκάστοτε ιστορικές συγκυρίες. Οσο κι αν τα τετελεσμένα περιορίζουν το εύρος των εν δυνάμει επιλογών που προσφέρονται στο παρόν, το μέλλον παραμένει πάντα ανοιχτό, αβέβαιο, απρόοπτο, ακόμα και αιφνιδιαστικό. Κατά κοινή παραδοχή, το βάθος και το εύρος της σημερινής κρίσης είναι τέτοιων διαστάσεων που αυθόρμητα και δικαιολογημένα προκάλεσαν στη συνείδηση πλατιών κοινωνικών στρωμάτων το αίσθημα, αν όχι την πεποίθηση, ότι «τίποτα πια δεν μπορεί να είναι όπως πριν», ότι υπάρχει ήδη ένα «πριν» και ένα «μετά», τη συνείδηση δηλαδή ότι τούτη η κρίση, η κρίση του Covid-19, προκάλεσε ένα καίριο ρήγμα στον «χρόνο», στη βίωση του χρόνου ως κάτι το ομοιογενές και το ευθύγραμμο. Σπάνια ιστορικά συμβάντα προκαλούν τέτοιες ριζικές ρωγμές στις σχέσεις μιας κοινωνίας με τον χρόνο.

Σε τέτοιες συνθήκες η πολιτική συμπυκνώνεται στα διακριτικά ριζικά της στοιχεία: στο «επείγον» και στην «απόφαση»: «εδώ και τώρα» πριν να είναι αργά. Tόσο περισσότερο δε, που οι ειδήμονες θεωρούν βέβαιη, αν δεν αλλάξει τίποτα στους τρόπους παραγωγής και εκμετάλλευσης της φύσης, την εμφάνιση νέων πανδημιών, πολύ πιο επιθετικών από αυτήν του Covid-19. Γνωρίζουμε από την ιστορία ότι σε παρόμοιες συγκυρίες επιτάχυνσης του χρόνου και συμπύκνωσης της πολιτικής, τα σύνορα μεταξύ του εφικτού και του ιδεατού δεν είναι στεγανά. Τα ιστορικά άλματα είναι δυνατά.

Είναι εμφανές ότι η τραγική εμπειρία της υγειονομικής κρίσης που θερίζει τις κοινωνίες μας αποκατέστησε στη συνείδηση πλατιών κοινωνικών στρωμάτων αξίες και θεσμούς που επί τέσσερις δεκαετίες η νεοφιλελεύθερη ιδεολογία είχε πετύχει να απαξιώσει και να κατακρημνίσει: την ύπαρξη του «κοινού», των κοινών αγαθών, την κοινωνία ως συλλογικότητα και όχι ως άθροισμα ατόμων, την αναγκαιότητα των δημόσιων υπηρεσιών, τον ρόλο του κράτους δικαίου στη διασφάλιση των θεμελιωδών δικαιωμάτων και των δημοκρατικών διαβουλεύσεων, την αλληλεγγύη και όχι τον πόλεμο όλων εναντίον όλων, την κατανόηση των κοινωνικών ανισοτήτων όχι ως «φυσικού φαινομένου» αλλά ως παράγωγου του συστήματος… και πολλά άλλα. Η αποκατάσταση αυτών των αξιών και θεσμών είναι τέτοιας έντασης που ανάγκασε ακόμα και ακραίους νεοφιλελεύθερους ηγέτες να υπερβούν κάθε όριο κυνισμού φιλοτεχνώντας εικόνες «αυτοκριτικής» και «μετάνοιας». Ο βασιλιάς είναι γυμνός.

Αναμφίβολα, οι συνθήκες αυτές συνιστούν πρόσφορο έδαφος κοινωνικών κινητοποιήσεων και διεκδικήσεων με στόχο, πέραν της ριζικής αμφισβήτησης του νεοφιλελεύθερου καθεστώτος, την προγραμματική προβολή νέων οικονομικών μοντέλων παραγωγής και κατανάλωσης, νέων σχέσεων με τη φύση, νέων μορφών ζωής και κοινωνικών σχέσεων, νέων μορφών δημοκρατικών διαβουλεύσεων.

Είναι προφανές ότι όλες οι δυνάμεις του πολύχρωμου αριστερού φάσματος οφείλουν να τεθούν σε θέση μάχης όχι μόνο για να αναχαιτίσουμε το μελανό σενάριο επιστροφής του νεοφιλελευθερισμού αλλά, και κυρίως, για να μετατρέψουμε το καθεστώς έκτακτης ανάγκης που επέβαλαν οι πολιτικές λιτότητας και η σημερινή υγειονομική κρίση, σε καθεστώς έκτακτης ανάγκης των λαϊκών συμφερόντων και διεκδικήσεων.

Μια πρώτη προοπτική προβάλλεται ήδη προγραμματικά και στρατηγικά στο προσκήνιο. Σχηματικά, ποικίλοι πολιτικοί χώροι και φορείς σοσιαλδημοκρατικής και προοδευτικής προελεύσεως, ακόμα και μερίδα οπαδών της «κοινωνικής οικονομίας της αγοράς», οραματίζονται την επανάληψη, προσαρμοσμένη βέβαια στις σημερινές συνθήκες, του ιστορικού σεναρίου που επικράτησε μετά το πέρας του Β' Παγκοσμίου Πολέμου, ήτοι την επιβολή ενός ιστορικού συμβιβασμού, γνωστού ως «κεϊνσιανικός συμβιβασμός», μεταξύ εργασίας και κεφαλαίου· συμβιβασμός που δεν αμφισβήτησε μεν την ηγεμονία του κεφαλαίου –συνέβαλε μάλλον στην ενδυνάμωσή του– αλλά που θεσμοποίησε παράλληλα, ως αντίτιμο, εμβληματικές διεκδικήσεις και δικαιώματα της εργασίας, κοινώς τη θέσπιση του «κράτους πρόνοιας» και της «ένδοξης τριακονταετίας» που ακολούθησε (1945-τέλη 1960). Το όραμα αυτό που συζητείται στους προοδευτικούς χώρους σε εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο προβάλλεται προγραμματικά σήμερα ως ένα καινούργιο New Deal, ένα νέο «Κοινωνικό Συμβόλαιο» με επιλεκτικό κρατισμό και έντονο πράσινο χρώμα ένεκα της κλιματικής και οικολογικής καταστροφής που απειλεί τον πλανήτη.

Το εφικτό μιας τέτοιας προοπτικής θέτει βέβαια το ουσιαστικό πρόβλημα της συγκριτικής μελέτης αυτών των δυο συγκυρίων, της μεταπολεμικής και της σημερινής. Ξέρουμε βέβαια ότι τα ιστορικά σχήματα δεν επαναλαμβάνονται, ωστόσο στοιχεία του παρελθόντος δύνανται να συμβάλουν στη χάραξη καινούργιων προοπτικών. Ποια άλλη προοπτική εκτός αυτής στον ορίζοντα; Βασικά ερωτήματα πάνω στα οποία πρέπει να σκύψει επειγόντως όλο το φάσμα των αριστερών δυνάμεων.

* καθηγητή Πολιτικής Κοινωνιολογίας, Βρυξέλλες

2022 © left.gr | στείλτε μας νεα, σχόλια ή παρατηρήσεις στο [email protected]
§ Όροι χρήσης για αναδημοσιεύσεις Αναφορά Δημιουργού-Μη Εμπορική Χρήση 3.0 Μη εισαγόμενο (CC BY-NC 3.0)