to top
  • βρείτε μας στο Twitter
  • βρείτε μας στο Facebook
  • βρείτε μας στο YouTube
  • στείλτε μας email
  • εγγραφείτε στο RSS feed
  • international version

Το Ινστιτούτο Εναλλακτικών Πολιτικών ΕΝΑ εγκαινιάζει τον Κύκλο Πολιτισμικής Πολιτικής

Στο πλαίσιο αυτό η Άννα Καρακατσούλη, Καθηγήτρια Ευρωπαϊκής Ιστορίας και Πολιτισμού (Τμήμα Θεατρικών Σπουδών, ΕΚΠΑ) και Επιστημονική υπεύθυνη του Κύκλου Πολιτισμικής Πολιτικής του Ινστιτούτου Εναλλακτικών Πολιτικών ΕΝΑ, στο περιγράφει τις προκλήσεις και τους στόχους της δραστηριότητας για τον νέο Κύκλο του ΕΝΑ.


Ο Κύκλος Πολιτισμικής Πολιτικής του Ινστιτούτου Εναλλακτικών Πολιτικών ΕΝΑ δημιουργήθηκε τον Νοέμβριο 2023 προκειμένου να υποστηρίξει μια συγκροτημένη και τεκμηριωμένη πρόταση για τον Πολιτισμό ως δημόσιο κοινωνικό αγαθό. Αντιλαμβανόμαστε τον πολιτισμό σαν μια δυναμική και σύνθετη ανθρώπινη δραστηριότητα που ανταποκρίνεται στις ανάγκες του ατόμου και της κοινωνίας για καλλιέργεια, ψυχαγωγία, μόρφωση αλλά ακόμη και για ταυτότητα, όραμα και ελπίδα. Ο πολιτισμός αποτελεί ένα μέσο προσωπικής έκφρασης και δημιουργίας που υπόκειται σε οικονομικούς όρους για την παραγωγή και τη διάθεσή του, σε νομικά πλαίσια για την προστασία της πνευματικής ιδιοκτησίας του, σε κοινωνικές συνθήκες για την πρόσληψη από το κοινό του. Συνιστά επίσης απαραίτητο συστατικό για την κοινωνική ευεξία, ευημερία και ανάπτυξη. Χωρίς να παραβλέπονται η οικονομική σημασία του Πολιτιστικού και Δημιουργικού Τομέα, η τουριστική διάσταση του πολιτιστικού αποθέματος ή οι δυνατότητες της πολιτιστικής διπλωματίας, στον Κύκλο θεωρούμε τον πολιτισμό πρωτίστως ως οικουμενικό δικαίωμα που επιβεβαιώνει την αξιοπρέπεια του ανθρώπου και την αξία της ανθρώπινης ζωής και προσωπικότητας.

Κεντρική παραδοχή μας είναι ότι ο Πολιτισμός, στην αιχμή μεταξύ προσωπικής ευαισθησίας και οικονομικών παραμέτρων, είναι ένα πεδίο ταυτόχρονα ιδιαίτερα σύνθετο και πολύ ζωτικό για το άτομο και το κοινωνικό σύνολο για να αφεθεί στην αυτορρύθμιση της αγοράς. Παράλληλα, επισημαίνεται η δυσχερής θέση των εργαζομένων του κλάδου, σε όλα τα επίπεδα δραστηριότητας (δημιουργία, παραγωγή ή έκδοση, διάδοση και εμπόριο, διατήρηση, εκπαίδευση και διαχείριση) όπως αυτή φανερώθηκε στις συνθήκες της πανδημίας και  τις ανισότητες στην πρόσβαση στα πολιτισμικά αγαθά για μεγάλο μέρος του πληθυσμού. Οι σύγχρονες συνθήκες, τέλος, της ψηφιακής τεχνολογίας και της παγκοσμιοποίησης μας καλούν να επανεξετάσουμε τους όρους παραγωγής και κατανάλωσης των πολιτισμικών προϊόντων σε μια χώρα όπως η Ελλάδα, με μικρή εγχώρια αγορά και περιορισμένους πόρους. Σε αυτό το πλαίσιο, θεωρούμε ότι μια δημόσια πολιτική για τον πολιτισμό με σαφείς προτεραιότητες και στοχοθεσία μπορεί να εξασφαλίσει τη βιωσιμότητα και τον πλουραλισμό της καλλιτεχνικής δημιουργίας, να διαφυλάξει την πολιτισμική κληρονομιά, να μεταδώσει τις βασικές έννοιες των Τεχνών στις παιδικές και νεανικές ομάδες, να δημιουργήσει τις προϋποθέσεις για την ισότιμη πρόσβαση όλων, ανεξαρτήτως τόπου κατοικίας, ηλικίας, αρτιμέλειας, εθνικότητας, φύλου και οικονομικής ευαλωτότητας στα αγαθά του πολιτισμού.
Μέσα από την καταγραφή των θεσμικών εξελίξεων σε όλα τα πεδία (εικαστικές τέχνες, θέατρο, κινηματογράφο, μουσική, βιβλίο, αρχεία, βιβλιοθήκες, μουσεία, χειροτεχνία) και με τη συνδρομή συνεργατών που πραγματώνουν, μελετούν, διδάσκουν όψεις της καλλιτεχνικής δημιουργίας, ο Κύκλος επιθυμεί να καταστεί ένα χρήσιμο βήμα για τους ανθρώπους του πολιτισμού, από όποια θέση και αν τον υπηρετούν. Να τους δώσει τη δυνατότητα να αποτυπώσουν την πραγματικότητα που διέπει το πολιτισμικό πεδίο στην Ελλάδα σήμερα, να θέσουν τα προβλήματα, να προτείνουν λύσεις. Ως αρχή, ο Κύκλος καλεί σε παρεμβάσεις κατά προτεραιότητα στα ακόλουθα σημεία:

α) Νομικό και θεσμικό πλαίσιο για τον Πολιτισμό

Το υφιστάμενο νομικό και θεσμικό πλαίσιο (ενδεικτικά, διαβάθμιση των πτυχίων των δραματικών σχολών και των ωδείων, μετατροπή των πέντε μεγάλων μουσείων σε Νομικά Πρόσωπα Ιδιωτικού Δικαίου, ιδιωτικοποίηση της Αρχαιολογικής Υπηρεσίας, φορολογικό καθεστώς της εκδοτικής διαδικασίας, ανυπαρξία φορέα για το βιβλίο, συνθήκες εργασιακής επισφάλειας για τους εργαζομένους στον πολιτισμό) θεωρούμε ότι δεν υπηρετεί την αντίληψη για τον Πολιτισμό ως αυταξία που γεννά κοινωνικό ήθος και βελτιώνει την ποιότητα ζωής και δεν δημιουργεί τις προϋποθέσεις για την αντιμετώπιση των δομικών προβλημάτων του. Η απουσία έγκυρης τεκμηρίωσης για τα δεδομένα του Πολιτιστικού και Δημιουργικού Τομέα εμποδίζει περαιτέρω τη χάραξη στρατηγικής για την πολιτιστική κληρονομιά, την ανάπτυξη και προβολή του σύγχρονου πολιτισμού, τη σχέση κράτους-ιδιωτών στον πολιτισμό.

β) Διατήρηση και διαχείριση της πολιτιστικής κληρονομιάς

Πρόκειται για έναν εξαιρετικά ισχυρό τομέα της δημόσιας πολιτικής για τον πολιτισμό και σταθερό θέμα του δημόσιου λόγου καθώς συνιστά τη βάση συγκρότησης της εθνικής ταυτότητας και της συλλογικής μας αυτοκατανόησης. Επιπροσθέτως, τα υλικά κατάλοιπα του παρελθόντος αποτελούν σημαντική πλουτοπαραγωγική πηγή και εξαγώγιμο τουριστικό αγαθό. Εδώ ο ρόλος του κράτους γίνεται ιδιοκτησιακός και ευθέως διαχειριστικός, αφού τα μνημεία και τα αντικείμενα της κλασικής, της βυζαντινής και, σε κάποιες περιπτώσεις, της νεότερης κληρονομιάς έχουν χαρακτήρα δημόσιας περιουσίας. Σε αυτή την αντίληψη δεν έχουν βρει ακόμη θέση οι εκφάνσεις του σύγχρονου πολιτισμού, τόσο στις παραδοσιακές μορφές του όπως λογοτεχνία, μουσική, θέατρο και χορός, όσο και στις νεότερες που αφορούν, για παράδειγμα, στην αρχιτεκτονική και το design, τη φωτογραφία, τα comics ή τον κινηματογράφο.

γ) Εκπαιδευτική διαδικασία και παιδεία

Η πολιτιστική/καλλιτεχνική εκπαίδευση προσελκύει μικρότερο δημόσιο ενδιαφέρον και υποφέρει από χρόνια έλλειψη των αναγκαίων πόρων. Ο κατακερματισμός των αρμοδιοτήτων μεταξύ Υπουργείων Παιδείας και Πολιτισμού επιβάλλει διαφορετικά λειτουργικά πλαίσια και παρεμποδίζει την ανάπτυξη μιας ολιστικής πολιτικής για την καλλιτεχνική παιδεία. Οι ανεπάρκειες και ασυνέχειες στη στήριξη μιας υψηλού επιπέδου καλλιτεχνικής εκπαίδευσης πλήττουν την ψυχοσυναισθηματική και κοινωνική ανάπτυξη των μαθητών και τη συνεχή και συνεπή επαφή τους με τις Τέχνες σε όλη τη διάρκεια της εγκύκλιου εκπαίδευσης. Συμβάλλουν έτσι στη χαμηλή συμμετοχή των πολιτών στον πολιτισμό. Μηδενικές είναι επίσης οι δυνατότητες κινητικότητας και επιμόρφωσης των καλλιτεχνών και των εργαζομένων στον Πολιτιστικό και Δημιουργικό Τομέα.

δ) Σύγχρονη πνευματική και καλλιτεχνική αναζήτηση και πειραματισμός

Η στήριξη της σύγχρονης πολιτιστικής δημιουργίας μόνο πρόσφατα (2019) απέκτησε θεσμική υπόσταση στα όργανα του υπουργείου με τη σύσταση Ειδικής Γραμματείας Σύγχρονου Πολιτισμού και είναι ίσως ο πλέον ευαίσθητος τομέας. Η οξύτητα με την οποία διατυπώνεται σήμερα το ζήτημα των ενισχύσεων στη σύγχρονη καλλιτεχνική δημιουργία είναι απότοκο του σύγχρονου νεοφιλελεύθερου παραδείγματος, μια κρίσιμη συζήτηση κοινή σε όλον τον Δυτικό κόσμο. Συνδέεται επίσης στενά με τη σχέση κέντρου (Αθήνα) και περιφέρειας και την ισότιμη πρόσβαση όλων των κατοίκων της χώρας στα πολιτιστικά αγαθά, άρα με την ουσία της Δημοκρατίας. Είναι, τέλος, ο χώρος στον οποίο περισσότερο από κάθε άλλον πρέπει να εξετάσουμε τις συνέπειες και τις δυνατότητες από τις παγκόσμιες εξελίξεις στις Νέες Τεχνολογίες, την Τεχνητή Νοημοσύνη, την προστασία της διανοητικής ιδιοκτησίας, την ενίσχυση της εξωστρέφειας.

Η Ελλάδα βρίσκεται στις τελευταίες θέσεις όσον αφορά το ποσοστό του ΑΕΠ που αφιερώνεται στον Πολιτισμό από τον κρατικό προϋπολογισμό και ακόμη έχει τις χαμηλότερες στην Ευρώπη κατά κεφαλήν δαπάνες για πολιτιστικές υπηρεσίες. Η ιδιωτική πρωτοβουλία έχει προσφέρει πολλά, από τους Μεγάλους Ευεργέτες του 19ου αιώνα μέχρι τους σύγχρονους δωρητές και χορηγούς, δεν μπορεί όμως να υποκαταστήσει μια δημόσια πολιτική για τον πολιτισμό με καθολική απεύθυνση. Αυτή θα θέλαμε να περιλαμβάνει τη διάσωση της πολιτιστικής κληρονομιάς (νομοθεσία, χρηματοδότηση, ειδικές δράσεις), τη δημιουργία και στήριξη των αναγκαίων δημόσιων υποδομών με πόρους και προσωπικό (σε μουσεία, βιβλιοθήκες, αρχεία, θέατρα και σκηνές μουσικής, εκθεσιακοί χώροι, πολιτιστικά κέντρα, ωδεία και δραματικές σχολές), την εξασφάλιση των προϋποθέσεων για την ελεύθερη και ποιοτική πολιτιστική δημιουργία και για την όσο το δυνατόν ευρύτερη συμμετοχή των πολιτών, τη δημιουργία και στήριξη ενός θεσμικού πλαισίου για την ανάπτυξη και παρουσίαση των Τεχνών, π.χ. με την οργάνωση φεστιβάλ και εκθέσεων (εγχώριων & διεθνών), την  προβολή και προώθηση της σύγχρονης καλλιτεχνικής και λογοτεχνικής παραγωγής στο εξωτερικό. Υπό το πρίσμα της πρόσφατης πανδημικής κρίσης, υπογραμμίζουμε τη ζωτική σημασία της πρόνοιας για όλους τους απασχολούμενους στο πεδίο του πολιτισμού, δημιουργούς και μη.

Συνοψίζοντας, ο Κύκλος Πολιτισμικής Πολιτικής:

  • εγκαινιάζει μια ενιαία πλατφόρμα επικοινωνίας και δημόσιου διαλόγου των ανθρώπων του Πολιτισμού ανεξαρτήτως του τομέα ή του ρόλου που υπηρετεί ο καθένας
  • αποσκοπεί στη συγκέντρωση ποσοτικών δεδομένων και ποιοτικών αναλύσεων από όλους τους κλάδους του Πολιτισμού και από όλες τις θέσεις απασχόλησης
  • φιλοξενεί κείμενα για τα θέματα που απασχολούν τους εργαζόμενους στον Πολιτισμό, για τα σύγχρονα ζητήματα ίσης πρόσβασης, συμπερίληψης, συνεργειών και δικτύωσης, για τον ρόλο των ΜΜΕ και του Τύπου
  • καταγράφει τα δημοσιεύματα, βιβλία, άρθρα, περιοδικά κλπ. που αφορούν την πολιτιστική πολιτική και τις σχετικές δράσεις
  • ενθαρρύνει και συντονίζει συνεργασίες μεταξύ δημιουργικών τομέων, πολιτιστικών φορέων, συλλογικοτήτων, ερευνητικών ιδρυμάτων, κλπ.
  • οργανώνει δημόσιες εκδηλώσεις για τα ζητήματα του πολιτισμού και τις πολιτιστικές πρακτικές
  • διενεργεί τις δικές του έρευνες σχετικά με την κρατική πολιτική για τον πολιτισμό, την πρόσβαση και τη συμμετοχή των πολιτών σε αυτόν, τις περιφερειακές ανισότητες, τις πρωτοβουλίες και τις νέες προτάσεις
  • δημοσιεύει την Ετήσια Αναφορά για τον Πολιτισμό όπου αποτυπώνεται η συνολική κατάσταση και τα κρίσιμα σημεία του Πολιτιστικού και Δημιουργικού Τομέα
  • φιλοδοξεί να αποτελέσει πεδίο τεκμηρίωσης, ανάλυσης και σχεδιασμού για έναν ισχυρό πολιτιστικό τομέα στην Ελλάδα με έμφαση στον δημόσιο χαρακτήρα των πολιτιστικών αγαθών

2024 © left.gr | στείλτε μας νεα, σχόλια ή παρατηρήσεις στο [email protected]
§ Όροι χρήσης για αναδημοσιεύσεις Αναφορά Δημιουργού-Μη Εμπορική Χρήση 3.0 Μη εισαγόμενο (CC BY-NC 3.0)