to top
  • βρείτε μας στο Twitter
  • βρείτε μας στο Facebook
  • βρείτε μας στο YouTube
  • στείλτε μας email
  • εγγραφείτε στο RSS feed
  • international version

Γαλλικές εκλογές: Ύστατη προσπάθεια για την ίδια συνταγή

Η γαλλική Αριστερά αγωνίζεται να υπερβεί τις αντιφάσεις της και να βρει πατήματα συμμαχιών, την ώρα που οι λίστες των υποψηφίων για τις βουλευτικές εκλογές ανοίγουν νέο κύκλο πολιτικών αντιπαραθέσεων. Η επόμενη ημέρα δεν θα είναι εύκολη, αλλά οι ρωγμές του συστήματος έχουν πλέον ανέβει στην επιφάνεια.


Λίγες ημέρες πριν από τον πρώτο γύρο των γαλλικών Προεδρικών Εκλογών, η Libération κυκλοφορεί με πρωτοσέλιδο τίτλο «Tout sauf eux» («Όλα εκτός από αυτούς»). Το κείμενο αναφερόταν συγκεκριμένα σε δύο πρόσωπα που θα έπρεπε να μείνουν εκτός των επιλογών των ψηφοφόρων: τον François Fillon και τη Marine Le Pen. Οι λόγοι ευνόητοι, αποκαλύψεις με οσμή σκανδάλου για τον πρώτο, ενσάρκωση του εκφασισμού της κοινωνίας για τη δεύτερη. Οι αιτίες αυτές αποτελούν την ίδια στιγμή την «κρυφή πλευρά» μιας αποσαθρωμένης στα μάτια των Γάλλων πολιτών 5ης Γαλλικής Δημοκρατίας, με θεσμούς που κλυδωνίζονται εδώ και καιρό εκ των έσω, μια πολιτική τάξη που αναπαράγει μέσω των Grandes Écoles συγκεκριμένες εναλλασσόμενες στην εξουσία ελίτ και μια κοινωνία με υψηλούς δείκτες ανεργίας, αποσβολωμένη από τις τρομοκρατικές επιθέσεις και η οποία δεν έχει ξεχάσει τις εξεγέρσεις των νέων το 2005 στα βόρεια προάστια του Παρισιού.

 

Δεν θα προβούμε σε ανάλυση των εκλογικών αποτελεσμάτων ή των προτιμήσεων των Γάλλων ψηφοφόρων, έχουν ήδη, άλλωστε, χαρτογραφηθεί εξαντλητικά σε σχετικά άρθρα και πολιτικό σχολιασμό. Ενόψει και των επικείμενων γαλλικών βουλευτικών εκλογών, θα σταθούμε περισσότερο σε ορισμένες βασικές διαπιστώσεις για το «πνεύμα» των Προεδρικών Εκλογών που αφήσαμε πίσω μας, καθώς γίναμε μάρτυρες εξελίξεων των οποίων το εύρος και ο αντίκτυπος δεν έχουν ακόμα ξεδιπλωθεί στην ολότητά τους.

 

Η βαριά κληρονομιά μιας κρίσης με διάρκεια

 

Η κρίση έχει αφήσει μια «θεσμική κληρονομιά», χρησιμοποιώντας έναν όρο τουAnton Hemerijck**. Αυτή η θεσμική κληρονομιά φέρει βαριά την αποσκευή του γερμανικού ορντοφιλελευθερισμού, μιας «γοητευτικής» για την καθαρότητά της οικονομικής λογικής που παρείσφρησε και καθόρισε τη διακυβέρνηση της ευρωζώνης, μετατρέποντας τον «οικονομικό εθνικισμό» με γερμανικά χαρακτηριστικά (χαμηλός πληθωρισμός, ισχυρό νόμισμα, απόρριψη κάθε συζήτησης για αντι-υφεσιακή πολιτική) σε μια στρεβλωμένη «οικονομική ορθοδοξία» για όλα τα κράτη-μέλη***.

 

Ας μην έχουμε καμία αυταπάτη: οι συνέπειες αυτής της πολιτικής επιλογής διαπερνούν όλα τα πεδία της δημόσιας σφαίρας, ακυρώνουν κοινωνικά κεκτημένα και κυρίως ανατρέπουν συμφωνίες δικαιωμάτων («citizenship deals») που επέτρεπαν τη διασφάλιση ενός πλέγματος, έστω και minimum, εγγυήσεων για την πρόσβαση σε δημόσια αγαθά.

 

Για τη γαλλική οικονομία η πίεση είναι ιδιαίτερη αυξημένη, με μετεγκαταστάσεις επιχειρήσεων από τη Γαλλία σε χώρες εντός της ευρωζώνης να πλήττουν τις αναπτυξιακές προοπτικές της και τη γαλλο-γερμανική συμμαχία να αδυνατεί πλέον να λειτουργήσει ως η ατμομηχανή του ευρωπαϊκού εγχειρήματος.

 

«Business as usual»; Όχι ακριβώς

 

Οι ελίτ συνεχίζουν να πιστεύουν ότι το παιχνίδι παίζεται με τους δικούς τους και μόνο όρους, ότι «όλα τριγύρω αλλάζουνε κι όλα τα ίδια μένουν». Και όμως, δεν μένουν τα ίδια. Μόλις κυκλοφόρησαν τα προγράμματα των υποψηφίων για τις γαλλικές Προεδρικές Εκλογές, έσπευσαν και πολύ σωστά, αναλυτές και μελετητές, να καταγράψουν τις διαιρετικές τομές και τις βασικές κατευθύνσεις των προγραμματικών διακηρύξεων. Σχολιαστές και θεωρητικοί έκλιναν τη λέξη «λαϊκισμός» σε όλες της τις πτώσεις, υπογραμμίζοντας τους κινδύνους μιας παγκοσμιοποίησης που αφήνει ολόκληρους πληθυσμούς «εκτός»: συνόρων, οικονομικής ευημερίας, ανάπτυξης, κοινωνικού κράτους, αξιοπρεπούς διαβίωσης. Η συζήτηση, ωστόσο, περί λαού και κυρίως λαϊκισμού αποδεικνύει ότι ακόμα και αν νομίζουν οι ελίτ ότι έχουν τελειώσει με τις «μάζες», οι μάζες δεν έχουν τελειώσει με τις ελίτ. Ο «οικονομικός ορθολογισμός» των τελευταίων, ένας ορθολογισμός που κάθε άλλο παρά απαλλαγμένος από ιδεολογία είναι, αποδεικνύεται ανεπαρκής μπροστά στο συναίσθημα («emotion»), της αγανάκτησης, της δυσπιστίας, της απόγνωσης, που θα κατορθώσει να βρει πολιτικό χώρο να εκφραστεί, διαψεύδοντας όσους θεωρούν ότι πολιτικός χώρος «δεν υπάρχει». Η συντακτική εξουσία («pouvoir constituant»)**** είναι εδώ, ακόμα και όταν δεν αντιλαμβάνεται τον εαυτό της ως τέτοια.

 

Ο Hamon ήθελε, το PS δεν μπορούσε, η Γαλλία δεν ακολούθησε

 

Το γαλλικό Σοσιαλιστικό Κόμμα, στη δίνη μιας εκ βάθρων κρίσης που έχει ξεκινήσει εδώ και καιρό, βρίσκεται πιθανότατα στα πρόθυρα μιας διάσπασης που δύσκολα μπορεί να ελεγχθεί. Σε δημοσιεύσεις του Fondation Jean-Jaurès διαφαίνεται μια σχεδόν ασθμαίνουσα αγωνία για το πού μπορεί να καταλήξει ένα κόμμα που αναζητά απεγνωσμένα πολιτικό χώρο, προγραμματική κατεύθυνση, δεσμούς και διαύλους επικοινωνίας με τα παραδοσιακά του ακροατήρια που του γύρισαν την πλάτη, τη στιγμή ακριβώς που με τον Benoît Hamon επιχειρήθηκε εγκατάλειψη του σοσιαλφιλελευθερισμού.

 

Υπάρχει σοσιαλισμός μετά τον φιλελευθερισμό;

 

O φαύλος κύκλος της ανατροφοδοτούμενης λιτότητας είναι το φόντο στο οποίο θα διεξαχθούν οι γαλλικές βουλευτικές εκλογές. Ο Macron επιδιώκει να εισάγει με χρονοκαθυστέρηση 20 ετών έναν «τρίτο δρόμο» αλά γαλλικά και ένα «πειστικό» αφήγημα για μια οιονεί επανίδρυση της Γαλλικής Δημοκρατίας, αναβαπτισμένης σε έναν οικονομικό φιλελευθερισμό που φαίνεται προς το παρόν ότι επικεντρώνεται στην «απελευθέρωση» της αγοράς εργασίας.

 

Η γαλλική Αριστερά αγωνίζεται να υπερβεί τις αντιφάσεις της και να βρει πατήματα συμμαχιών, την ώρα που οι λίστες των υποψηφίων για τις βουλευτικές εκλογές ανοίγουν νέο κύκλο πολιτικών αντιπαραθέσεων. Η επόμενη ημέρα δεν θα είναι εύκολη, αλλά οι ρωγμές του συστήματος έχουν πλέον ανέβει στην επιφάνεια.

 

* Διδάκτωρ Φιλοσοφίας και μέλος της Γραμματείας του Τμήματος Ευρωπαϊκής Πολιτικής του ΣΥΡΙΖΑ.

** Α. Hemerijck, «Εισαγωγή: Η θεσμική κληρονομιά της κρίσης του παγκόσμιου καπιταλισμού», σε A. Hemerijck, Β. Knapen, E. Van Doorne (επιμ.), Μετά το σεισμό. Οικονομική κρίση και θεσμική επιλογή (μετάφραση: Σοφία Φιλέρη), Εκδόσεις Παπαζήση, Αθήνα, 2010.

*** Για τον ορντοφιλελευθερισμό («ordoliberalism») βλέπε Χ. Κανελλόπουλος και Σ. Λιακάκη,  «Οι σοσιαλιστές και το ευρώ», Σύγχρονα θέματα, 117, Απρίλιος-Ιούνιος 2012, σσ.11-21.

**** Στη λογική που την προσεγγίζει ο Antonio Negri στο βιβλίο Le pouvoir constituant: essai sur les alternatives de la modernité, Presses universitaires de France, Παρίσι, 1997.

 
 
 
 

2021 © left.gr | στείλτε μας νεα, σχόλια ή παρατηρήσεις στο [email protected]
§ Όροι χρήσης για αναδημοσιεύσεις Αναφορά Δημιουργού-Μη Εμπορική Χρήση 3.0 Μη εισαγόμενο (CC BY-NC 3.0)