to top
  • βρείτε μας στο Twitter
  • βρείτε μας στο Facebook
  • βρείτε μας στο YouTube
  • στείλτε μας email
  • εγγραφείτε στο RSS feed
  • international version

12:53 | 02.11.2013

Δέσποινα Κουτσούμπα

πηγή: Αυγή

Πολιτισμός

Απουσίες και παρουσίες

«Νομίζω ότι η αρχαιολογία, εάν δεν εκραγεί κατά έναν τρόπο στο επίπεδο της δουλειάς, του πεδίου, της θεωρίας, δεν έχει μέλλον». (Συνέντευξη του Γ. Χουρμουζιάδη στον Κ. Κωτσάκη,Θεσσαλονικέων Πόλις, 2013)


Όσοι δούλεψαν μαζί του, είτε στην ανασκαφή είτε στο πανεπιστήμιο, θα τον θυμούνται πάντοτε ως τον ανεπανάληπτο δάσκαλο, τον αρχαιολόγο με το ανατρεπτικό κριτικό πνεύμα, έναν άνθρωπο που η παρουσία του έμενε ανεξίτηλη. Και μπορούν να μιλήσουν -ήδη το έκαναν- πολύ καλύτερα από μένα για την προσωπικότητα, το έργο και την προσφορά του.

Η ζωή όμως παίζει περίεργα παιχνίδια. Κι εγώ, που δεν τον γνώρισα ποτέ ως «παρουσία», τον γνώρισα ως «απουσία». Μου 'λειπε και πριν, θα μου λείψει ακόμη περισσότερο τώρα.

Ως απουσία από τα αμφιθέατρα των πανεπιστημιακών μου σπουδών, όταν η λατρεία της σχηματοποίησης και η αποθέωση του ευρήματος ήταν το βασικό ηχητικό χαλί για τα σλάιντ που έπεφταν σαν βροχή το ένα πίσω από το άλλο. Αγγεία, ειδώλια, νομίσματα, ενώτια. Άψυχα και νεκρά αντικείμενα ιδωμένα από τη σκοπιά μιας φορμαλιστικής ιστορίας της τέχνης...

Ως έλλειψη απάντησης στις πρώτες απορίες που δημιουργούνταν στα πίσω έδρανα της Φιλοσοφικής: Η αρχαιολογία δεν είναι, τελικά, η ιστορία των κοινωνιών που γέννησαν τα υλικά αποτυπώματα που τώρα μελετάμε;

Ως απουσία παραδείγματος, όταν οι απορίες μου επεκτάθηκαν στο γιατί ο αρχαιολόγος παρουσιάζεται ως ένα υπεριστορικό ον, που η δυνατότητά του να έρχεται σε επαφή με τον κόσμο των νεκρών τού προσδίδει μια υπερβατική σχέση με τη σημερινή πραγματικότητα, τον κάνει μια φιγούρα έξω από τις συγκρούσεις, τις αγωνίες και τα άγχη της κοινωνίας στην οποία ζει; Υπάρχει ιδεολογία πίσω από την «ερμηνεία» των περασμένων ή «μας μιλούν ευρήματα»; Κι ακόμη χειρότερα: Τι σχέση έχει η αρχαιολογία με τον μαρξισμό;

Ως απουσία απάντησης αν η επιστήμη, και δη αυτή της αρχαιολογίας, μπορεί να συνδυαστεί με τη στράτευση, με τη διεκδίκηση. Ακόμη κι αν μπορεί να συνδυαστεί με μια παθιασμένη αναρώτηση για τούτη, την (πραγματική) ζωή.

Όχι, δεν ήταν ένα ησυχαστήριο το Ιστορικό Αρχαιολογικό της Αθήνας ούτε τα ερωτήματα αυτά πλανιούνταν μόνο στο δικό μου το κεφάλι. Ναι, μπορούσες να σκιαγραφήσεις κάποιες απαντήσεις στα μαθήματα κάποιων από τους καθηγητές μας. Έστω, δεν σε εμπόδιζε κανείς -αλλά ούτε και σε ενθάρρυνε- να ψάξεις την αντίστοιχη βιβλιογραφία, άφθονη πια στη δεκαετία του 1990. Όμως, ο δάσκαλος πάνω από όλα διδάσκει με το παράδειγμά του.

Ο Γιώργος Χουρμουζιάδης μου γέμισε όλες αυτές τις «απουσίες». Από τα βιβλία του για την προϊστορία, τον τρόπο ερμηνείας, που ξεκίναγε από τα ευρήματα για να φτάσει στην οικονομία, τον υλικό πολιτισμό και την κοινωνία. Μου απάντησε ότι η αρχαιολογία δεν είναι επιστήμη του παρελθόντος, ότι οι συγκρούσεις είναι εδώ, αλλά ήταν κι εκεί, ότι οι πολιτισμοί δεν είναι «κατώτεροι» ή «ανώτεροι», δεν είναι «εθνοκεντρικοί» ή «οικουμενικοί» επειδή έτσι προστάζουν τα ευρήματα, αλλά επειδή έτσι προστάζει η ιδεολογία των ερμηνευτών.

Ότι το ανοιχτό σκάμμα, η αίθουσα του μουσείου, η επιφυλλίδα είναι τόποι που φέρνουν την αρχαιολογία σε επαφή με το κοινό, κι αυτό είναι δουλειά του αρχαιολόγου. Ότι μπορείς να είσαι παθιασμένος, ιδεολόγος, στατευμένος, βουλευτής της Αριστεράς και ταυτόχρονα να μην γουστάρεις τις απόλυτες αλήθειες, να μην καταδέχεσαι να αντιμετωπίσεις τον εαυτό σου ως «αυθεντία». Και πάνω απ' όλα να μην καταδέχεσαι ποτέ να επαναπαυτεί το μυαλό σου, αλλά να κάνεις τομές με την ίδια σου τη σκέψη και να διδάσκεσαι ώς το τέλος της ζωής σου.

Τον γνώρισα από τα βιβλία του, τα άρθρα του και τη ζωή του. Τον αγάπησα ως «απουσία», ίσως γι' αυτό και δεν επιδίωξα ποτέ να τον γνωρίσω -και έφτασε η ώρα που ήταν πια αργά για να διορθώσω αυτό το λάθος. Όμως, θα συνεχίσω να τον συναντώ στις αγωνίες, στις προσπάθειες και στις συγκρούσεις, τις επιστημονικές και τις κοινωνικές. Ελπίζω και στην «έκρηξη της αρχαιολογίας» που μας άφησε ως χρέος βαρύ να πραγματοποιήσουμε.

* Η Δέσποινα Κουτσούμπα είναι αρχαιολόγος

2019 © left.gr | στείλτε μας νεα, σχόλια ή παρατηρήσεις στο [email protected]
§ Όροι χρήσης για αναδημοσιεύσεις Αναφορά Δημιουργού-Μη Εμπορική Χρήση 3.0 Μη εισαγόμενο (CC BY-NC 3.0)